Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Ρωμαϊκό ημερολόγιο

[[Αρχείο:Museo_del_Teatro_Romano_de_Caesaraugusta.43.jpg|εναλλ.=Museum of the Roman Theater of Caesaraugusta in Zaragoza, Spain|μικρογραφία|300x300εσ| Μία αναπαραγωγή τoy ''Μεγάλoυ Ημερολογίου από το Άντιον'' ({{Lang|la|[[Fasti Antiates Maiores]]}}), ένα ζωγραφισμένο στον τοίχο ημερολόγιο από την ύστερη Ρωμαϊκή Δημοκρατία.]]
[[Αρχείο:Roman-calendar.png|μικρογραφία|300x300εσ| Άλλη μία αναπαραγωγή ενός (αποσπασματικού) ''{{Lang|la|Fasti Antiates Maiores}}'' {{Nowrap|({{circa| 60}} BC)}}, με τον 7ο και τον 8ο μήνα να εξακολουθούν να ονομάζονται [[Κουιντίλης|Quintilis]] ("QVI") και [[Sextilis]] ("SEX") και ένας [[ενδιάμεσος μήνας]] (intercalaris, "INTER") στην άκρα δεξιά στήλη.]]

Το '''ρωμαϊκό ημερολόγιο''' ήταν το [[ημερολόγιο]] που χρησιμοποιούσε το [[ρωμαϊκό Βασίλειο]] και η [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|Δημοκρατία]]. Ο όρος συχνά περιλαμβάνει το [[Ιουλιανό ημερολόγιο]], που καθιερώθηκε από τις μεταρρυθμίσεις του [[ρωμαίος δικτάτωρ|δικτάτορα]] [[Ιούλιος Καίσαρ|Ιουλίου Καίσαρα]] και του [[Ρωμαίος αυτοκράτορας|αυτοκράτορα]] [[Οκταβιανός Αύγουστος|Αυγούστου]] στα τέλη της 1ου αι. π.Χ. και μερικές φορές περιλαμβάνει οποιοδήποτε σύστημα, που χρονολογείται με  [[Συνολική καταμέτρηση|περιεκτική μέτρηση]] για τις [[καλένδες]], '''νόνες''' και '''ειδούς''' των μηνών, με τον ρωμαϊκό τρόπο. Ο όρος συνήθως αποκλείει το [[κοπτικό ημερολόγιο|Αλεξανδρινό ημερολόγιο]] της [[Αίγυπτος (Ρωμαϊκή επαρχία)|Ρωμαϊκής Αιγύπτου]], το οποίο συνέχιζε τους ιδιαίτερους μήνες του [[Αιγυπτιακό ημερολόγιο|προηγούμενου ημερολογίου]] αυτής της χώρας, το [[Βυζαντινό ημερολόγιο]] της [[Βυζαντινή Αυτοκρατορία|μεταγενέστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας]], το οποίο συνήθως χρονολογούσε τους ρωμαϊκούς μήνες με την απλή καταμέτρηση των [[Αττικό ημερολόγιο|αρχαίων ελληνικών ημερολογίων]], και το [[Γρηγοριανό ημερολόγιο]], το οποίο βελτίωσε το Ιουλιανό σύστημα, για να το φέρει σε ακόμη πιο ακριβή ευθυγράμμιση με το [[τροπικό έτος]].

Οι ρωμαϊκές ημερομηνίες μετρώντο περιεκτικά (δηλ. η πρώτη ημέρα πριν την εορτή μετράτο ως 2η ημέρα) και αριθμούσε πόσες ημέρες είμαστε πριν από τις τρεις κύριες ημέρες: την πρώτη του μήνα (καλένδες), μια ημέρα λίγο πριν από τα μέσα του μήνα (ειδοί) και οκτώ ημέρες -εννέα, μετρώντας περιεκτικά- πριν από αυτήν (νόνες). Το αρχικό ημερολόγιο αποτελείτο από δέκα μήνες, που ξεκινούσαν την άνοιξη με τον [[Μάρτιος|Μάρτιο]], ενώ ο χειμώνας έμενε ως ένα αδιάθετο διάστημα ημερών. Το έτος απετελείτο από 38 εννεαήμερα ([[Nundinae|nundinal]]), καθένα από τα οποία σχημάτιζε μια οκταήμερη "[[εβδομάδα]]" (εννέα ημέρες μετρώντας περιεκτικά, εξ ου και το όνομα) που τελείωνε με θρησκευτικές τελετουργίες και μια λαϊκή αγορά. Η χειμερινή περίοδος χωρίστηκε αργότερα σε δύο μήνες, τον [[Ιανουάριος|Januarius]] και τον [[Φεβρουάριος|Februarius]]. Στους [[Ρωμαϊκή μυθολογία|μυθικο]]<nowiki/>ύς [[Ρωμαϊκό Βασίλειο|πρώιμους βασιλείς]] [[Ρωμύλος|Ρωμύλο]] και [[Νουμάς Πομπίλιος|Νουμά Πομπίλιο]] αποδόθηκε από την παράδοση η καθιέρωση αυτού του πρώιμου σταθερού ημερολογίου, το οποίο φέρει ίχνη της προέλευσής του ως [[Σεληνιακό ημερολόγιο|σεληνιακού ημερολογίου]]. Ειδικότερα οι καλένδες, οι νόνες και οι ειδοί φαίνεται, ότι προήλθαν από το πρώτο φως της [[σεληνιακή φάση|σελήνης]], του [[σεληνιακή φάση|πρώτου τετάρτου]] και της [[Πανσέληνος|πανσελήνου]] αντίστοιχα. Το σύστημα απέκλινε πολύ από το ηλιακό έτος και χρειαζόταν συνεχή [[Παρέμβαση (χρονομέτρηση)|παρεμβολή ημερών]], για να κρατήσει τις [[Ρωμαϊκές γιορτές|θρησκευτικές εορτές]] και άλλες δραστηριότητες στην κατάλληλη [[Εποχές|εποχή]]. Αυτό είναι ένα τυπικό στοιχείο των [[Σεληνιακό Ημερολόγιο|σεληνιακών ημερολογίων]]. Αρχικά για δεισιδαιμονικούς λόγους, μια τέτοια παρέμβαση συνέβαινε μέσα στον μήνα Φεβρουάριο, και παρέμεινε ακόμη και όταν δεν θεωρούνταν πλέον ο τελευταίος μήνας. 

Μετά την [[Πτώση της ρωμαϊκής μοναρχίας|ίδρυση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας]], τα χρόνια άρχισαν να χρονολογούνται από τις [[Ύπατος (Αρχαία Ρώμη)|υπατείες]] και ο έλεγχος της παρεμβολής παραχωρήθηκε στους αρχιερείς ([[Pontifex Maximus|pontifex]]), οι οποίοι τελικά έκαναν κατάχρηση της εξουσίας τους, επιμηκύνοντας τα χρόνια που ελέγχοντo από τους πολιτικούς τους συμμάχους και συντομεύοντας τα χρόνια της θητείας των αντιπάλων τους.  Έχοντας κερδίσει τον [[Ο εμφύλιος του Καίσαρα|εμφύλιο πόλεμo]] με τον [[Πομπήιος|Πομπήιο]], ο Ιούλιος Καίσαρας χρησιμοποίησε τη θέση του ως επικεφαλής αρχιερέας της Ρώμης, για να θεσπίσει μια [[Ιουλιανό ημερολόγιο|ημερολογιακή μεταρρύθμιση]] το 46 π.Χ., κάνοντας συμπτωματικά το έτος της τρίτης του υπατείας να διαρκέσει 446 ημέρες. Προκειμένου να αποφευχθεί η αλλοίωση στις θρησκευτικές τελετές της Ρώμης, η μεταρρύθμιση πρόσθεσε όλες τις ημέρες της προς το τέλος των μηνών και δεν προσάρμοσε καμία νόνα ή ειδούς, ακόμη και σε μήνες που έφτασαν να έχουν 31 ημέρες. Το Ιουλιανό ημερολόγιο υποτίθεται ότι είχε μια [[29 Φεβρουαρίου|δίσεκτη ημέρα]] (δύο φορές 6η) στις [[24 Φεβρουαρίου]] (μια διπλή a. d. {{Lang|la|VI Kal. Mart.}} ή {{Lang|la|ante diem bis sextum Kalendas Martias}}) κάθε τέταρτο χρόνο, αλλά μετά τη [[δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα]], οι ιερείς νόμιζαν ότι έπρεπε να χρησιμοποιήσουν περιεκτική μέτρηση και κατά λάθος πρόσθεταν τη δίσεκτη ({{Lang|la|bis sextum}}) ημέρα κάθε τρίτο χρόνο. Για να επαναφέρει το ημερολόγιο στη σωστή του θέση, ο Οκταβιανός Αύγουστος αναγκάστηκε να αναστείλει την παρεμβολή για μία ή δύο δεκαετίες. Το αναθεωρημένο ημερολόγιο παρέμεινε ελάχιστα μεγαλύτερο από το ηλιακό έτος. Όμως τον 16ο αι. η ημερομηνία του [[Πάσχα]] είχε μετατοπιστεί τόσο πολύ από την [[Ισημερία Μαρτίου|εαρινή ισημερία]], που ο [[πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄]] διέταξε την προσαρμογή του ημερολογίου, με αποτέλεσμα το [[Γρηγοριανό ημερολόγιο]].

== Ιστορία ==
[[Αρχείο:Fasti_Praenestini_Massimo_n1.jpg|μικρογραφία|Πίνακας του ''Ημερολογίου της Πραινέστης'' (Fasti Praenestini), που περιέχει τους μήνες Ιανουάριο, Μάρτιο, Απρίλιο και Δεκέμβριο και ένα μέρος του Φεβρουαρίου.]]

=== Προϊστορικό σεληνιακό ημερολόγιο ===
Το αρχικό ρωμαϊκό [[ημερολόγιο]] πιστεύεται, ότι ήταν ένα [[σεληνιακό ημερολόγιο]] παρατήρησης των φάσεων της Σελήνης {{Sfnp|Mommsen & al.|1864}}, του οποίου οι μήνες ξεκινούσαν από το πρώτο φως μετά από μια νέα σελήνη. Επειδή πρόκειται για [[σεληνιακή φάση|σεληνιακό κύκλο]] διάρκειας {{Frac|29|1|2}} ημερών, τέτοιοι μήνες θα κυμαίνονταν μεταξύ 29 και 30 ημερών. Δώδεκα τέτοιοι μήνες θα ήταν 11 ημέρες λιγότερο από το [[Τροπικό έτος|ηλιακό έτος]]. Χωρίς προσαρμογή, ένα τέτοιο έτος θα αποκλίνει γρήγορα από την ευθυγράμμιση με τις εποχές, όπως συμβαίνει με το [[ισλαμικό ημερολόγιο]]. Δεδομένων των εποχικών πτυχών του μεταγενέστερου ημερολογίου και των σχετικών θρησκευτικών εορτών, αυτό προφανώς αποφευγόταν μέσω κάποιας μορφής παρεμβολής ή της αναστολής του ημερολογίου κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Το 8ήμερο (η "εβδομάδα") της Ρώμης [[Νηδικός κύκλος|(nundial)]], ήταν κοινό με τους [[Ετρούσκοι|Ετρούσκους]], οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν ως πρόγραμμα των βασιλικών ακροάσεων. Πιθανώς ήταν μέρος του πρώιμου ημερολογίου και αποδίδεται από τη [[ρωμαϊκή μυθολογία]] ποικιλοτρόπως στον [[Ρωμύλος|Ρωμύλο]] και τον [[Σέρβιος Τύλλιος|Σέρβιο Τούλλιο]].

=== Μυθικό&nbsp;ημερολόγιο 10 μηνών ===
Οι ίδιοι οι Ρωμαίοι περιέγραψαν το πρώτο τους οργανωμένο έτος, ως έτος με δέκα σταθερούς μήνες, ο καθένας από 30 ή 31 ημέρες . {{Sfn|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} Μια τέτοια χρονική διαίρεση ταίριαζε στη γενική ρωμαϊκή πρακτική. {{Sfnp|Mommsen & al.|1864}} Οι τέσσερις μήνες των 31 ημερών ονομάζοντο «πλήρεις» (''{{Lang|la|[[wikt:pleni menses#Latin|pleni]]}}'') και οι έξι «μειωμένοι» (''{{Lang|la|[[wikt:cavi menses#Latin|cavi]]}}'').<ref name="momma">{{Harvp|Mommsen & al.|1864}}.</ref> Συνολικά είναι 304 ημέρες, που κάνουν ακριβώς 38 [[Νηδικός κύκλος|8ήμερα]]. Το σύστημα συνήθως λέγεται, ότι άφηνε τις υπόλοιπες 50 αδιάθετες ημέρες του έτους ως ανοργάνωτο "χειμώνας", αν και η χαμένη ιστορία του [[Gaius Licinius Macer|Λικίνιου Μάκερ]] προφανώς ανέφερε, ότι το παλαιότερο ρωμαϊκό ημερολόγιο χρησιμοποιούσε παρεμβολή {{Sfnp|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} και ο [[Μακρόβιος]] ισχυρίζεται, ότι το ημερολόγιο των 10 μηνών αφέθηκε να αποκλίνει, έως ότου οι καλοκαιρινοί και οι χειμερινοί μήνες δεν αντιστοιχούσαν με τις εποχές του έτους, οπότε εισήχθησαν πρόσθετες ημέρες στο ημερολόγιο, που δεν ανήκαν σε κανένα μήνα, έως ότου φάνηκε ότι τα πράγματα είχαν αποκατασταθεί στη σωστή τους θέση. {{Sfnp|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}}

Αργότερα Ρωμαίοι συγγραφείς απέδωσαν αυτό το ημερολόγιο στον [[Ρωμύλος|Ρωμύλο]], {{Sfnp|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} τον πρώτο τους [[Ρωμαϊκή μυθολογία|μυθικό]] [[Βασιλιάς της Ρώμης|βασιλιά]] και [[Πολιτιστικός ήρωας|πολιτιστικό ήρωα]], αν και αυτό ήταν κοινό με άλλες πρακτικές και παραδόσεις, των οποίων η προέλευση είχε χαθεί. Μερικοί μελετητές αμφιβάλλουν τελείως για την ύπαρξη αυτού του ημερολογίου, καθώς επιβεβαιώνεται μόνο στις ύστερες δημοκρατικές και αυτοκρατορικές πηγές και υποστηρίζεται μόνο από τα αταίριαστα ονόματα των μηνών από τον Σεπτέμβριο (= 7ος) έως τον Δεκέμβριο (= 10ος).<ref name="rupparena">{{Harvp|Rüpke|2011}}.</ref> Ο [[Jörg Rüpke|Ρούπκε]] βρίσκει επίσης ύποπτη τη σύμπτωση της διάρκειας του υποτιθέμενου έτους του Ρωμύλου με τη διάρκεια των πρώτων δέκα μηνών του Ιουλιανού ημερολογίου.  <ref name="rupparena" />

<center>
{| class=wikitable
|+ Ημερολόγιο του Ρωμύλου
|-
! Ελληνικά !! Λατινικά !! Σημαίνει !! colspan="3"|πλήθος<br>ημερών<br>{{sfnp|Macrobius|loc=Book I, Ch. 12, §3}}{{sfnp|Kaster|2011|p=137}}
|-
| Mάρτιος || Mensis Martius || μήνας του Mars (Άρη)
| colspan="3" style="background-color:tan"| '''31'''
|-
| Απρίλιος || Mensis Aprilis || μήνας της Apru (Αφροδίτης)<ref>{{cite web | title=April | website=Dictionary.com Unabridged | publisher=Randomhouse Inc. | url=http://www.dictionary.com/browse/april | access-date=January 9, 2018}}</ref>
| style="background-color:tan; border-right:hidden"| 30 || style="background-color:tan"|{{0}}<!--this is just for a more beautiful the Column width--> || 
|-
| Μάιος || Mensis Maius || μήνας της Maia (Μαίας)<ref>{{cite web | title=May | website=Dictionary.com Unabridged | publisher=Randomhouse Inc. | url=http://www.dictionary.com/browse/may | access-date=January 9, 2018}}</ref>
| colspan="3" style="background-color:tan"| '''31'''
|-
| Ιούνιος || Mensis Iunius || μήνας της Juno (Ήρας)
| colspan="2" style="background-color:tan"| 30 || 
|-
| Ιούλιος || Mensis Quin(c)tilis{{sfnp|Blackburn & al.|1999|p=669}} || 5ος μήναςh
| colspan="3" style="background-color:tan"| '''31'''
|-
| Αύγουστος || Mensis Sextilis || 6ος μήνας
| colspan="2" style="background-color:tan"| 30 || 
|-
| Σεπτέμβριος || Mensis September || 7ος μήνας
| colspan="2" style="background-color:tan"| 30 || 
|-
| Οκτώβριος || Mensis October || 8ος μήνας
| colspan="3" style="background-color:tan"| '''31'''
|-
| Νοέμβριος || Mensis November || 9ος μήνας
| colspan="2" style="background-color:tan"| 30 || 
|-
| Δεκέμβριος || Mensis December || 10ος μήνας
| colspan="2" style="background-color:tan"| 30 || 
|- 
! colspan="3" style="font-weight:lighter; text-align:right" | σύνολο ημερών έτους:
! colspan="3" style="text-align:left" | 304
|}
</center>

Ωστόσο, παράλληλα με αυτήν υπήρχαν και άλλες παραδόσεις. Οι ''[[Βίοι Παράλληλοι|Παράλληλοι Βίοι]]'' του [[Πλούταρχος|Πλουτάρχου]] αφηγούνται, ότι το ημερολόγιο του [[Ρωμύλος|Ρωμύλου]] ήταν ηλιακό, αλλά τηρούσε τη γενική αρχή, ότι το έτος έπρεπε να διαρκέσει 360&nbsp;μέρες. Οι μήνες τοποθετήθηκαν δευτερευόντως και τυχαία, με κάποιους να έχουν 20&nbsp;ημέρες και άλλοι 35 ή περισσότερες.<ref name="gossipgirl">{{Harvp|Plutarch}}.</ref><ref name="worchestershire">{{Harvp|Perrin|1914}}.</ref>

=== Δημοκρατικό ημερολόγιο ===
Το τεκμηριωμένο ημερολόγιο της [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|Ρωμαϊκής Δημοκρατίας]] ήταν αρκετά διαφορετικό. Ακολούθησε το [[Αρχαία Ελληνικά Ημερολόγια|ελληνικό ημερολόγιο]], υποθέτοντας έναν [[σεληνιακή φάση|σεληνιακό κύκλο]] των {{Frac|29|1|2}} ημερών και ένα [[Τροπικό έτος|ηλιακό έτος]] με {{Frac|12|1|2}} [[Σεληνιακός μήνας|συνοδικούς μήνες]] (συνολικά {{Frac|368|3|4}} ημέρες), το οποίο ευθυγραμμίζεται κάθε τέταρτο χρόνο μετά την προσθήκη δύο ενδιάμεσων μηνών.<ref name="momma"/> Έτσι δύο μήνες προστέθηκαν στο τέλος των 10 μηνών, για να ενσωματωθεί και ο χειμώνας στο έτος, ο [[Ιανούριος|Ιανουάριος]] και ο [[Φεβρουάριος]], πριν από έναν ενδιάμεσο μήνα, που εισαγόταν κάθε δύο χρόνια. Ο ενδιάμεσος μήνας ήταν μερικές φορές γνωστός ως [[Mercedonius]].<ref name="momma"/>

Η ανισότητα μεταξύ του σεληνιακού έτους των 12 συνοδικών μηνών (355 ημερών) και του [[Τροπικό έτος|τροπικού έτους]] των {{Frac|365|1|4}} ημερών οδηγούσαν κάθε τέσσερα χρόνια σε έλλειμα {{Frac|10|1|4}} × 4 = 41 ημερών.<ref name="momma"/> Θεωρητικά, σε έναν 4ετή κύκλο, θα εισάγοντο 22 ημέρες στο 2ο έτος και 23 ημέρες στο 4ο.<ref name="momma"/> Αυτό θα παρήγαγε ένα πλεόνασμα 4 ημερών κατά τη διάρκεια του 4ετούς κύκλου, δηλ. πλεόνασμα μίας ημέρας κάθε έτος.

Η μέθοδος διόρθωσης ήταν κάθε δεύτερο έτος να περικοπεί ο Φεβρουάριος κατά πέντε ημέρες και να τον ακολουθήσει ένας μήνας ''εμβόλιμος'' ({{Lang|la|mensis intercalaris}}) ο οποίος άρχιζε έτσι την επομένη της 23ης Φεβρουαρίου, και είχε 27 (εναλλάξ 28) ημέρες. Απέκτησε δικό του όνομα, ''Mercedonius'', στους μετακλασικούς χρόνους. Στις 23 Φεβρουαρίου ήταν τα [[Terminalia (εορτή)|Terminalia]] (εορτή για τη λήξη του έτους) και σε μια κανονική χρονιά ήταν ''{{Lang|la|a.d. VII Kal. Mart.}}'' Έτσι, οι ημερομηνίες των εορτών των τελευταίων πέντε ημερών του Φεβρουαρίου διατηρήθηκαν <ref name="rupkenuma1">{{Harvp|Rüpke|2011}}</ref>, επειδή όντως ονομάζοντο και υπολογίζοντο συνολικά σε ημέρες πριν από τις καλένδες (την 1η) του Μαρτίου και αποτελούσαν παραδοσιακά μέρος της εορτής για το νέο έτος. Υπήρχε περιστασιακά μια καθυστέρηση μιας ημέρας ({{Lang|la|dies intercalaris}}), που εισαγόταν μεταξύ 23ης Φεβρουαρίου και της έναρξης του εμβόλιμου μήνα, για να αποφευχθεί μια σύγκρουση μεταξύ μίας συγκεκριμένης εορτής και μιας συγκεκριμένης ημέρας της εβδομάδας (για ένα άλλο παράδειγμα, βλ. Εβραϊκό ημερολόγιο § Κανόνες αναβολής του Ρος Χασανάχ). Οι ρωμαϊκές προλήψεις σχετικά με την αρίθμηση και τη σειρά των μηνών, φαίνεται ότι προέκυψαν από τις [[Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι|πυθαγόρειες]] αντιλήψεις σχετικά με το ότι οι [[Άρτιοι και περιττοί αριθμοί|μονοί αριθμοί]] έφερναν τύχη,<ref name="momma">{{Harvp|Mommsen & al.|1864}}.</ref> πχ οι 29 ή 31, όχι το 30.

Αυτές οι αλλαγές που προέρχονται από Πυθαγόρειες αντιλήψεις στο ρωμαϊκό ημερολόγιο, αποδίδονται γενικά από τους Ρωμαίους στον [[Νουμάς Πομπίλιος|Νουμά Πομπίλιο]], τον διάδοχο του [[Ρωμύλος|Ρωμύλου]] και τον δεύτερο από τους [[Βασιλιάς της Ρώμης|επτά βασιλείς της αρχαίας Ρώμης]], όπως και οι δύο νέοι μήνες του ημερολογίου. {{Sfnp|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} Οι περισσότερες πηγές πίστευαν, ότι είχε δημιουργήσει την παρεμβολή μαζί με το υπόλοιπο ημερολόγιό του.  Αν και ο ''Νουμάς'' του [[Τίτος Λίβιος|Λίβιου]] καθιέρωσε ένα ''σεληνιακό'' ημερολόγιο, ο συγγραφέας ισχυρίζεται, ότι ο βασιλιάς είχε θεσπίσει ένα 19χρονο σύστημα παρεμβολής, ισοδύναμο με τον [[Σεληνιακός κύκλος|Μετωνικό κύκλο]], {{Sfnp|Roberts|1905}} αιώνες πριν από την ανάπτυξή του από Βαβυλώνιους και [[Αρχαία ελληνική αστρονομία|Έλληνες αστρονόμος]]. {{Efn|This equivalence was first described by [[Temple Stanyan|Stanyan]] in his history of ancient Greece.{{sfnp|Stanyan|1707|p=[https://archive.org/stream/grecianhistoryf00stangoog#page/n373/mode/2up 330]}}}} Ο [[Πλούταρχος]] ισχυρίζεται, ότι ο Νουμάς έβαλε τέλος στο προηγούμενο χάος του ημερολογίου, χρησιμοποιώντας 12 μήνες με συνολικά 354 ημέρες -είναι η διάρκεια των [[Σεληνιακός μήνας|σεληνιακών]] και [[Αρχαία Ελληνικά Ημερολόγια|ελληνικών ετών]]- και ανά δύο έτη ενδιάμεσους μήνες των 22 ημερών.<ref name="gossipgirl">{{Harvp|Plutarch}}.</ref><ref name="worchestershire">{{Harvp|Perrin|1914}}.</ref>

Σύμφωνα με το έργο [[Periochae|Περιοχαί]] του Λίβιου, η αρχή του υπατικού έτους άλλαξε το 153 π.Χ. από τον Μάρτιο στις 1 Ιανουαρίου, για να αντιμετωπιστεί μια εξέγερση στην Ισπανία.<ref>[https://www.livius.org/sources/content/livy/livy-periochae-46-50/#47.1%7CLivy 47.13 and 47.14]: "[47.13] In the five hundred and ninety-eighth year after the founding of the city, the consuls began to enter upon their office on 1{{Spaces}}January. [47.14] The cause of this change in the date of the elections was a rebellion in Hispania."</ref> Ο Πλούταρχος πίστευε, ότι ο Νουμάς ήταν υπεύθυνος για την τοποθέτηση του Ιανουαρίου και του Φεβρουαρίου στο ημερολόγιο.<ref name="gossipgirl">{{Harvp|Plutarch}}.</ref><ref name="worchestershire">{{Harvp|Perrin|1914}}.</ref> Ο [[Οβίδιος]] αναφέρει, ότι ο Ιανουάριος ήταν ο πρώτος μήνας και ο Φεβρουάριος ο τελευταίος, με τη σημερινή τους σειρά να οφείλεται στους [[Decemvirs|Δέκα άνδρες]] (Decemviri). {{Sfnp|Ovid}} {{Sfnp|Kline|2004}} Ο [[Β. Βάρντε Φάουλερ]] πιστεύει, ότι οι [[Θρησκεία στην αρχαία Ρώμη|Ρωμαίοι ιερείς]] συνέχισαν να αντιμετωπίζουν τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο ως τους τελευταίους μήνες του ημερολογίου σε όλη τη Δημοκρατική περίοδο. {{Sfnp|Fowler|1899}}

{|class="wikitable" style="margin:.5em auto;line-height:1.4"
|+ Ρωμαϊκό Ημερολόγιο Δημοκρατικής εποχής (π. 700 π.Χ. ή 450 π.Χ. – 46 π.Χ.)
|-
!scope="col" colspan="3" rowspan="2"| Αγγλικά
!scope="col" colspan="3" rowspan="2"| Λατινικά
!scope="col" colspan="2" rowspan="2"| Σημαίνει
!scope="col" colspan="4"| πλήθος ημερών{{sfn|Macrobius}}{{sfnp|Kaster|2011}}<ref name=gossipgirl>{{harvp|Plutarch|loc=Ch. 18}}.</ref><ref name=worchestershire>{{harvp|Perrin|1914|pp=[https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Numa*.html#Romulan_year 368 ff]}}.</ref>
|-
!scope="col" style="line-height:1.25"| 1ο<br /> έτος<br /> <small>(κοινό)</small>
!scope="col" style="line-height:1.25"| 2ο<br /> έτος<br /> <small>(δίσεκτο)</small>
!scope="col" style="line-height:1.25"| 3ο<br /> έτος<br /> <small>(κοινό)</small>
!scope="col" style="line-height:1.25"| 4ο<br /> έτος<br /> <small>(δίσεκτο)</small>
|-style="background:#CFC"
|style="text-align:right"| 1. ||colspan="2"| Ιανουάριος
|style="text-align:right"| I. ||colspan="2"| Mensis Ianuarius
|colspan="2"| μήνας του Janus (Iανού)
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-style="background:#CFC"
|rowspan="2" style="text-align:right"| 2. ||colspan="2"| Φεβρουάριος
|rowspan="2" style="text-align:right"| II. ||colspan="2"| Mensis Februarius
|colspan="2"| μήνας της [[Λουπερκάλια|Februa]]
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.8em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">28</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.2em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">23</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.8em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">28</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.2em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">24</div></div>
|-style="background:#CFC"
|style="border-top:hidden;border-bottom:hidden;width:1em"| &nbsp; || εμβόλιμος μήνας
|style="border-top:hidden;border-bottom:hidden;width:1em"| &nbsp; || Intercalaris Mensis ([[Mercedonius]])
|style="border-top:hidden;border-bottom:hidden;width:1em"| &nbsp; || μήνας μισθοδοσίας
|style="border-top:hidden;text-align:center"| &nbsp;
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.7em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">'''27'''</div></div>
|style="border-top:hidden;text-align:center"| &nbsp;
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.7em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">'''27'''</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 3. ||colspan="2"| Μάρτιος
|style="text-align:right"| III. ||colspan="2"| Mensis Martius
|colspan="2"| μήνας του Mars (Άρη)
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 4. ||colspan="2"| Απρίλιος
|style="text-align:right"| IV. ||colspan="2"| Mensis Aprilis
|colspan="2"| μήνας της Αφροδίτης, από την οποία μπορεί να προέρχεται η Ετρουστική Apru
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 5. ||colspan="2"| Μάιος
|style="text-align:right"| V. ||colspan="2"| Mensis Maius
|colspan="2"| μήνας της Maia (Μαίας)
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 6. ||colspan="2"| Ιούνιος
|style="text-align:right"| VI. ||colspan="2"| Mensis Iunius
|colspan="2"| μήνας της Juno (Ήρας)
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 7. ||colspan="2"| Ιούλιος
|style="text-align:right"| VII. ||colspan="2"| Mensis Quintilis
|colspan="2"| 5ος μήνας του αρχαϊκού ημερολογίου
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 8. ||colspan="2"| Αύγουστος
|style="text-align:right"| VIII. ||colspan="2"| Mensis Sextilis
|colspan="2"| 6ος μήνας
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 9. ||colspan="2"| Σεπτέμβριος
|style="text-align:right"| IX. ||colspan="2"| Mensis September
|colspan="2"| 7ος μήνας
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 10. ||colspan="2"| Οκτώβριος
|style="text-align:right"| X. ||colspan="2"| Mensis October
|colspan="2"| 8ος μήνας
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:3.1em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">31</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 11. ||colspan="2"| Νοέμβριος
|style="text-align:right"| XI. ||colspan="2"| Mensis November
|colspan="2"| 9ος μήνας
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
|style="text-align:right"| 12. ||colspan="2"| Δεκέμβριος
|style="text-align:right"| XII. ||colspan="2"| Mensis December
|colspan="2"| 10ος μήνας
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|style="padding:.1em 0;width:3.1em;height:1.6em;vertical-align:top"|<div style="position:relative"><div style="background:#DB9;position:absolute;z-index:1;top:0;left:0;width:2.9em;height:1.6em"></div><div style="position:relative;z-index:2;top:0;left:0;text-align:center">29</div></div>
|-
!scope="row" colspan="8" style="text-align:right"| Σύνολο ημερών έτους:
|style="text-align:center"| 355
|style="text-align:center"| 377
|style="text-align:center"| 355
|style="text-align:center"| 378
|}

Σύμφωνα με τους μεταγενέστερους συγγραφείς Κενσορίνο και Mακρόβιο, για να διορθωθεί η αναντιστοιχία μεταξύ μηνών και εποχών λόγω της υπέρβασης μιας ημέρας του ρωμαϊκού μέσου έτους σε σχέση με το τροπικό έτος, η εισαγωγή του ενδιάμεσου μήνα τροποποιήθηκε σύμφωνα με έναν κύκλο 24 ετών: κοινό έτος (355 ημέρες), δίσεκτο έτος 23 ημέρες Φεβρουαρίου ακολουθούμενο από Μercedonius 27 ημερών (377 ημέρες), κοινό έτος, δίσεκτο έτος με 23 ημέρες Φεβρουαρίου ακολουθούμενο από Mερκεδόνιο 28 ημερών (378 ημέρες) και αυτό τέσσερις φορές, για τα πρώτα 16 χρόνια. Τα άλλα 8 χρόνια του κύκλου, η παρεμβολή κάθε 2ο έτος γινόταν με μήνα Μercedonius 27 ημερών, εκτός από το τελευταίο έτος, που δεν γινόταν παρεμβολή, δηλ. έτη με 355-377-355-377 και 355-377-355-355 ημέρες. Ως εκ τούτου, θα υπήρχε ένα τυπικό κοινό έτος, που ακολουθείται από ένα δίσεκτο έτος 377 ημερών για τα επόμενα 6 χρόνια και τα υπόλοιπα 2 χρόνια θα είναι διαδοχικά κοινά έτη. Το αποτέλεσμα αυτού του κύκλου 24 ετών ήταν μεγάλης ακρίβειας για την εποχή: 365,25 ημέρες, όπως φαίνεται από τον ακόλουθο υπολογισμό:

<math>\frac{355\cdot 13+377\cdot 7+378\cdot 4}{24}=\frac{8766}{24}=365.25</math>

Η θητεία των υπάτων δεν ήταν πάντα ένα σύγχρονο ημερολογιακό έτος, αλλά οι κανονικοί ύπατοι εκλέγονταν ή διορίζονταν ετησίως. Ο παραδοσιακός [[Κατάλογος Ρωμαίων προξένων|κατάλογος των Ρωμαίων υπάτων]] που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι για να χρονολογούν τα έτη τους, ξεκίνησε το 509 π.Χ..<ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref>

=== Η μεταρρύθμιση του Φλάβιου ===
Ο [[Γναίος Φλάβιος (νομικός)|Γναίος Φλάβιος]], γραμματέας (''scriba'') του τιμητή (censor) [[Άππιος Κλαύδιος Καίκος|Αππ. Κλαύδιου Καίκου]], εισήγαγε μια σειρά μεταρρυθμίσεων το 304 π.Χ.. {{Sfnp|Michels|1949}} Η ακριβής φύση τους είναι αβέβαιη, αν και πιστεύεται ότι έτσι άρχισε η συνήθεια να δημοσιεύεται το ημερολόγιο ένα μήνα πριν, στερώντας από τους ιερείς μέρος της εξουσίας τους, αλλά επιτρέποντας ένα πιο συνεπές ημερολόγιο για τις επίσημες εργασίες. {{Sfnp|Lanfranchi|2013}}

=== Η μεταρρύθμιση του Ιουλίου Καίσαρα ===
Ο [[Ιούλιος Καίσαρ]]ας, μετά τη [[Μάχη των Φαρσάλων|νίκη]] του στον [[Ο Εμφύλιος του Καίσαρα|εμφύλιο πόλεμο]] και στη θέση του ως ''[[Pontifex Maximus|pontifex maximus]]'', διέταξε μια [[Ιουλιανό ημερολόγιο|αναμόρφωση του ημερολογίου]] το 46 π.Χ.. Αυτό ανέλαβε μια ομάδα λογίων, που προφανώς περιελάμβανε τον [[Σωσιγένης ο Αλεξανδρεύς|Σωσιγένη]] από την [[Αλεξάνδρεια]]{{Sfnp|Pliny}} και τον Ρωμαίο Μ. Φλάβιο. {{Sfnp|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} Οι κύριες γραμμές του περιελάμβαναν την εισαγωγή δέκα επιπλέον ημερών σε όλο το ημερολόγιο και την τακτική παρεμβολή μιας [[29 Φεβρουαρίου|δίσεκτης ημέρας]] κάθε τέταρτο έτος, για να φέρει το ρωμαϊκό ημερολόγιο σε ακριβή συμφωνία με το ηλιακό έτος. Το έτος 46 π.Χ. ήταν το τελευταίο του παλαιού συστήματος και περιελάμβανε 3 ενδιάμεσους μήνες, ο πρώτος που εισήχθη τον Φεβρουάριο και δύο ακόμη -''{{Lang|la|Intercalaris Prior}}'' και ''{{Lang|la|Posterior}}''- πριν τις καλένδες του Δεκεμβρίου.

=== Μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις ===
Μετά τη [[δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα|δολοφονία του Καίσαρα]], ο [[Μάρκος Αντώνιος]] έκανε τον μήνα γέννησης του Καίσαρα Quintilius (Πέμπτος) να μετονομαστεί σε [[Ιούλιος|Ιούλιο]] (''{{Lang|la|Iulius}}'') προς τιμήν του. Μετά την [[Ναυμαχία του Ακτίου|ήττα του Αντώνιου στο Άκτιο]], ο [[Οκταβιανός Αύγουστος|Αύγουστος]] ανέλαβε τον έλεγχο της Ρώμης και, βρίσκοντας ότι οι ιερείς (λόγω της περιεκτικής καταμέτρησής τους) παρενέβαιναν κάθε τρίτο χρόνο αντί για κάθε τέταρτο, ανέστειλε την προσθήκη δίσεκτων ημερών στο ημερολόγιο για μία ή δύο δεκαετίες, έως ότου είχε αποκατασταθεί η σωστή θέση. Δείτε [[Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό ημερολόγιο: σφάλμα δίσεκτου έτους]]. Στο 8 π.Χ. το [[δημοψήφισμα]] ''Νόμος του Πεκούβιου για τον μήνα Αύγουστο'' (Lex Pacuvia de Mense Augusto'')'' μετονόμασε τον Sextilis σε [[Αύγουστος|Aύγουστο]] (''{{Lang|la|Augustus}}'') προς τιμήν εκείνου. {{Sfnp|Rotondi|1912}} {{Sfn|Macrobius}} {{Sfnp|Kaster|2011}} {{Efn|There are some documents which state the month had been renamed as early as 26 or 23{{nbsp}}BC, but the date of the Lex Pacuvia is certain.}}

Σε μεγάλο βαθμό, αυτό το ημερολόγιο συνεχίστηκε αμετάβλητο υπό τη [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία]]. (Οι [[Αίγυπτος (Ρωμαϊκή επαρχία)|Αιγύπτιοι]] χρησιμοποιούσαν το σχετικό [[κοπτικό ημερολόγιο|αλεξανδρινό ημερολόγιο]], το οποίο ο Αύγουστος είχε προσαρμόσει από το [[Αιγυπτιακό ημερολόγιο|περιπλανώμενο αρχαίο ημερολόγιο]], για να διατηρήσει την ευθυγράμμισή του με αυτό της Ρώμης.) Μερικοί αυτοκράτορες άλλαξαν τα ονόματα των μηνών μετά τους ίδιους ή την οικογένειά τους, αλλά τέτοιες αλλαγές εγκαταλείφθηκαν από τους διαδόχους τους. Ο [[Διοκλητιανός]] ξεκίνησε τους 15ετείς κύκλους [[ινδικτιών]]ων (indictio) ξεκινώντας από την απογραφή του 297 <ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref> και αυτό έγιναν η απαιτούμενη μορφή για την επίσημη χρονολόγηση από τον [[Ιουστινιανός Α´|Ιουστινιανό]]. Ο [[Μέγας Κωνσταντίνος|Κωνσταντίνος Α΄]] καθιέρωσε επίσημα το 7ήμερο ([[εβδομάδα]]), καθιστώντας την [[Κυριακή]] επίσημη αργία το 321.  Η υπατική χρονολόγηση έγινε παρωχημένη μετά την εγκατάλειψη του διορισμού μη αυτοκρατόρων ως υπάτων το 541.<ref name="matchlock"/> Η ρωμαϊκή μέθοδος αρίθμησης των ημερών του μήνα δεν έγινε ποτέ ευρέως διαδεδομένη στις εξελληνισμένες ανατολικές επαρχίες και τελικά εγκαταλείφθηκε από τη [[Βυζαντινή Αυτοκρατορία]] στο [[Βυζαντινό ημερολόγιο|ημερολόγιό της]].

== Κύριες ημέρες ==
Οι ρωμαϊκές ημερομηνίες [[Συνολική καταμέτρηση|καταμετρώντο περιεκτικά]] και δήλωναν πόσες ημέρες είμαστε πριν από τις τρεις κύριες ημέρες κάθε μήνα:<ref name="odalay">{{Harvp|Beck|1838|Page=[https://books.google.com/books?id=uJgQAAAAYAAJ&pg=PA175 175]}}.</ref>

* '''[[Καλένδες|Kαλένδαι]]''' (''{{Lang|la|Kalendae}}'', ''{{Lang|la|Kal.}}''), η 1η ημέρα κάθε μήνα <ref name="odalay">{{Harvp|Beck|1838|Page=[https://books.google.com/books?id=uJgQAAAAYAAJ&pg=PA175 175]}}.</ref>.
* Νόναι (''Nonae,'' ''{{Lang|la|Non.}}''), η 7η ημέρα των "πλήρων μηνών" <ref name="loser">{{Harvp|Beck|1838|Page=[https://books.google.com/books?id=uJgQAAAAYAAJ&pg=PA176 176]}}.</ref> {{Efn|The original 31-day months of the Roman calendar were March, May, Quintilis or July, and October.}} και η 5η ημέρα των "μειωμένων μηνών",<ref name="odalay" /> 8η ημέρα (9η [nona] κατά τον περιεκτικό υπολογισμό των Ρωμαίων) πριν από τις ειδούς κάθε μήνα.
* Ειδοί (''{{Lang|la|Eidus}}'' ή Idus, ''{{Lang|la|Eid.}}'' ή ''{{Lang|la|Id.}}''), η 15η ημέρα των "πλήρων μηνών" <ref name="loser" /> και η 13η ημέρα των "μειωμένων μηνών",<ref name="odalay" /> μία ημέρα πριν από τα μέσα κάθε μήνα.

Αυτά πιστεύεται ότι αντικατοπτρίζουν ένα προϊστορικό σεληνιακό ημερολόγιο, με τις ''καλένδες'' να είναι η ημέρα της θέασης του πρώτου φωτός της νέας σελήνης, δηλ. μία ή δύο ημέρες μετά τη [[Νέα Σελήνη|νέα σελήνη]], τις ''νόνες'' να είναι η ημέρα του [[σεληνιακή φάση|πρώτου τετάρτου της σελήνης]] και οι ''ειδοί'' η ημέρα της [[Πανσέληνος|πανσελήνου]]. Η ημέρα των καλενδών κάθε μήνα ήταν ιερή, αφιερωμένη στη [[Γιούνο|Juno]] (Ήρα) και η ημέρα των ειδών στον [[Γιούπιτερ|Jupiter]] (Δία). {{Sfnp|Ovid}} {{Sfnp|Kline|2004}} Την προηγούμενη ημέρα αυτών ήταν γνωστή ως παραμονή (''{{Lang|la|pridie}}''). Η επόμενη (''{{Lang|la|postridie}}'') εθεωρείτο ιδιαίτερα άτυχη.

Οι ημέρες του μήνα εκφράστηκαν στα πρώιμα λατινικά χρησιμοποιώντας την [[αφαιρετική του χρόνου]], που δηλώνει χρονικά σημεία, στη συμβολική μορφή "η 6η προς τις Καλένδες του Δεκεμβρίου» (''{{Lang|la|VI Kalendas Decembres}}'').<ref name="loser" /> Στα κλασικά λατινικά, αυτή η χρήση συνεχίστηκε για τις τρεις κύριες ημέρες του μήνα <ref name="perdedor">{{Harvp|Beck|1838}}.</ref>, αλλά οι άλλες ημέρες εκφράστηκαν ιδιωματικά στην [[αιτιατική]], το οποίο συνήθως εξέφραζε μια χρονική διάρκεια, και πήρε τη μορφή "6η ημέρα πριν από τις Καλένδες του Δεκεμβρίου" (''{{Lang|la|ante diem VI Kalendas Decembres}}''). Αυτή η ανωμαλία μπορεί να ακολούθησε την αντιμετώπιση των ημερών στα [[Αρχαία ελληνική γλώσσα|ελληνικά]], {{Sfnp|Smyth|1920}} αντανακλώντας την αυξανόμενη χρήση τέτοιων φράσεων ημερομηνίας ως απόλυτης φράσης ικανή να λειτουργήσει ως αντικείμενο άλλης πρόθεσης <ref name="loser" /> ή απλώς προήλθε από μια λανθασμένη συμφωνία των ''{{Lang|la|dies}}'' με την πρόθεση ''{{Lang|la|ante}}'' μόλις μετακινήθηκε στην αρχή της έκφρασης.<ref name="loser" /> Στα [[Ύστερα Λατινικά|ύστερα λατινικά]], αυτό το ιδίωμα μερικές φορές εγκαταλείφθηκε, για να χρησιμοποιηθεί ξανά η αφαιρετική του χρόνου.

Οι καλένδες ήταν η ημέρα πληρωμής των χρεών και τα λογιστικά βιβλία (''{{Lang|la|kalendaria}}'') που κρατούσαν οι Ρωμαίοι γι' αυτά έδωσε στα αγγλικά τη λέξη ''[[ημερολόγιο]]''. Τα δημόσια ρωμαϊκά ημερολόγια ήταν τα ''[[fasti]]'', τα οποία καθόριζαν τις θρησκευτικές εορτές και τις ημέρες που επιτρεπόταν τα δικαστήρια ή οι συνελεύσεις, για κάθε μήνα. Οι Ρωμαίοι σημείωναν κάθε ημέρα τέτοιων ημερολογίων με τα γράμματα: {{Sfnp|Scullard|1981}}

* '''F''' (''[[Γλωσσάρι της αρχαίας ρωμαϊκής θρησκείας|fastus]]'', "επιτρέπεται") τις ημέρες κατά τις οποίες ήταν νόμιμη η κίνηση αγωγής στα δικαστήρια αστικού δικαίου (''{{Lang|la|dies fasti}}'' , "επιτρεπόμενες ημέρες").
* '''C''' (''comitialis,'' "συνέλευσης") ημέρες fasti, κατά τις οποίες ο ρωμαϊκός λαός μπορούσε να κάνει [[Νομοθετικές συνελεύσεις της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας|συνελεύσεις]] (''{{Lang|la|dies comitiales}}'').
* '''N''' (''[[Γλωσσάρι της αρχαίας ρωμαϊκής θρησκείας|nefastus]]'') τις ημέρες που απαγορεύονταν οι πολιτικές και δικαστικές δραστηριότητες (''{{Lang|la|dies nefasti}}'').
* '''NP''' (αβέβαιο) {{Efn|The NP days are sometimes thought to mark days when political and judicial activities were prohibited only until [[noon]], standing for ''{{lang|la|nefastus priore}}''.}} σε επίσημες ''αργίες'' ([[Γλωσσάρι της αρχαίας ρωμαϊκής θρησκείας|feriae]]).
* '''QRCF''' (αβέβαιο) {{Efn|The QRCF days are sometimes supposed, on the basis of the ''Fasti Viae Lanza'' which gives it as ''{{lang|la|Q. Rex C. F.}}'', to stand for "Permissible when the King Has Entered the Comitium" (''{{lang|la|Quando Rex Comitiavit Fas}}'').{{sfnp|Rüpke|2011|pp=26–27}}}} τις ημέρες που ο "βασιλιάς" ([[rex sacrorum]]) μπορούσε να συγκαλέσει μια συνέλευση.
* '''EN''' (''{{Lang|la|endotercissus}}'' , μια [[Παλαιά Λατινικά|αρχαϊκή μορφή]] ''{{Lang|la|intercissus}}'' , "μειώθηκε στο μισό") τις ημέρες που οι περισσότερες πολιτικές και θρησκευτικές δραστηριότητες απαγορεύονταν το πρωί και το βράδυ λόγω της προετοιμασίας ή της προσφοράς [[Θρησκεία στην αρχαία Ρώμη|θυσιών]], αλλά ήταν αποδεκτές για μια περίοδο στη μέση της ημέρας.

Κάθε ημέρα σημειωνόταν επίσης με ένα γράμμα από το 1ο (Α) έως το 8ο (Η) για να υποδείξει τη θέση της εντός του [[Νηδικός κύκλος|8ημέρου]] (nundinal) των ημερών της αγοράς.

== Τo 8ήμερο (nundinae) ==
[[Αρχείο:Fasti_Praenestini_Massimo_n2.jpg|μικρογραφία|Ένα απόσπασμα του ''Ημερολογίου της Πραινέστης'' (Fasti Praenestini) για τον μήνα Απρίλιο (Απρίλης/Aprilis), που δείχνει τα γράμματα του 8ημέρου (nundial) στην αριστερή πλευρά.]]

Το 8ήμερο ([[nundinae]]) είχε επτά καθημερινές (εργάσιμες) ημέρες και μία ημέρα λαϊκής αγοράς ([[σαββατοκύριακο]]υ) στη [[Αρχαία Ρώμη|Ρώμη]], [[Ρωμαϊκή Ιταλία|την Ιταλία]] και σε ορισμένα άλλα μέρη της ρωμαϊκής επικράτειας. Με τη ρωμαϊκή [[Συνολική καταμέτρηση|περιεκτική μέτρηση]], η ημέρα αγοράς υπολογιζόταν ως "ένατη ημέρα" (nona dies > nundinae) αν και στην πραγματικότητα ήταν η όγδοη ημέρα. Επειδή τα δημοκρατικά και τα ιουλιανά χρόνια δεν διαιρούνταν ομοιόμορφα σε περιόδους οκτώ ημερών, τα [[Fasti|ρωμαϊκά ημερολόγια]] περιλάμβαναν μια στήλη, που είχε για κάθε ημέρα του έτους ένα [[Μηδενική επιστολή|γράμμα για το 8ήμερο]] από το Α έως το Η, που σηματοδοτούσε τη θέση της στον κύκλο των 8 ημερών. Κάθε χρόνο, το γράμμα που χρησιμοποιείτο για τις λαϊκές αγορές μετατοπιζόταν 2-5 γράμματα κατά μήκος του κύκλου. Καθώς ήταν μία ημέρα που η πόλη γέμιζε από [[Πληβείοι|πληβείους]] της υπαίθρου, που επιτηρούντο από τους ''αγορανόμους'' ([[aedilis|aediles]]) και είχαν σημαντικό ρόλο στη ρωμαϊκή νομοθεσία, η οποία υποτίθεται, ότι θα ανακοινωνόταν για τρία 8ήμερα (μεταξύ 17 και 24 ημερών) πριν από την έλευσή τους για να ψηφίσουν. Οι [[πατρίκιοι]] και οι [[Πατρωνία στην αρχαία Ρώμη|πελάτες]] τους μερικές φορές εκμεταλλεύονταν αυτό το γεγονός ως ένα είδος [[Πολιτική κωλυσιεργία|κωλυσιεργίας]], αφού οι [[Δήμαρχος των πληβείων|τριβούνοι των πληβείων]] έπρεπε να περιμένουν άλλες τρεις εβδομάδες, εάν οι προτάσεις τους δεν μπορούσαν να ψηφιστούν πριν από τη δύση την ημέρα που ανακοινώνοντο. Προλήψεις προέκυψαν σχετικά με την κακή τύχη, που ακολουθούσε ένα 8ήμερο στις νόνες ενός μήνα ή, αργότερα, στην [[Ημέρα της Πρωτοχρονιάς|πρώτη μέρα]] του [[Ιανουάριος (ρωμαϊκός μήνας)|Ιανουαρίου]]. Η παρεμβολή υποτίθεται ότι χρησιμοποιήθηκε για να αποφευχθούν τέτοιες συμπτώσεις, ακόμη και μετά την Ιουλιανή μεταρρύθμιση του ημερολογίου.

Το 7ήμερο ([[εβδομάδα]]) άρχισε να τηρείται στην [[Ρωμαϊκή Ιταλία|Ιταλία]] στην πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, {{Sfnp|Brind'Amour|1983}} καθώς οι ασκούμενοι και οι προσήλυτοι στις ανατολικές θρησκείες εισήγαγαν την [[Πλανητικές ώρες|ελληνιστική και βαβυλωνιακή αστρολογία]], το [[Ο Ιουδαϊσμός στην αρχαία Ρώμη|εβραϊκό]] [[Σάββατο|sabbath]] του [[Σαμπάτ|Σαββάτου]] και τη [[Θρησκεία στην αρχαία Ρώμη|Χριστιανική]] [[Ημέρα του Κυρίου]] (Κυριακή). Το σύστημα αρχικά χρησιμοποιήθηκε για ιδιωτική λατρεία και αστρολογία, αλλά αντικατέστησε το 8ήμερο, από τη στιγμή που ο [[Μέγας Κωνσταντίνος|Κωνσταντίνος]] έκανε την [[Κυριακή|ημέρα του Ήλιου]] (''{{Lang|la|dies Solis}}'') επίσημη ημέρα ανάπαυσης το 321. Η εβδομάδα υπολογίστηκε επίσης ως ένας κύκλος γραμμάτων από το Α έως το Ζ. Αυτά προσαρμόστηκαν για χριστιανική χρήση ως [[Δομικό γράμμα|κυριακά γράμματα]].

== Μήνες ==
Τα ονόματα των ρωμαϊκών μηνών αρχικά λειτουργούσαν ως επίθετα (π.χ. Januarius calendae, Ιανουαριανές καλένδες) προτού αντιμετωπιστούν ως ουσιαστικά από μόνα τους (π.χ. calendae Januarius, καλένδες του Ιανουαρίου). Μερικές από τις ετυμολογίες τους είναι γνωστές: ο Ιανουάριος και ο Μάρτιος τιμούν τους θεούς [[Ιανός|Janus (Ιανό)]] <ref>{{Citation|contribution=January, ''n.''|title=OED}}</ref> και [[Μαρς|Mars (Άρη)]].<ref>{{Citation|contribution=March, ''n.<sup>2</sup>''|title=OED}}.</ref> Ο Ιούλιος και ο Αύγουστος τιμούν τον [[Ιούλιος Καίσαρ|Ιούλιο Καίσαρα]] <ref>{{Citation|contribution=July, ''n.''|title=OED}}</ref> και τον διάδοχό του [[Κατάλογος Ρωμαίων Αυτοκρατόρων|Οκταβιανό]] [[Οκταβιανός Αύγουστος|Αύγουστο]].<ref>{{Citation|contribution=August, ''n.''|title=OED}}</ref> Οι μήνες Quintilis,<ref>{{Citation|contribution=†quintile, ''n.<sup>2</sup>''|title=OED}}.</ref> Sextilis,<ref>{{Citation|contribution=sextile, ''adj.'' and ''n.''|title=OED}}</ref> September,<ref name="septime">{{Citation|contribution=September, ''n.''|title=OED}}</ref> Οctober,<ref>{{Citation|contribution=October, ''n.''|title=OED}}</ref> Νovember,<ref>{{Citation|contribution=November, ''n.''|title=OED}}</ref> και December <ref>{{Citation|contribution=December, ''n.''|title=OED}}</ref> είναι αρχαϊκά επίθετα, που σχηματίζονται από τους [[Τακτικοί αριθμοί|τακτικούς αριθμούς]] από το 5 ως τo 10, με βάση τη θέση τους στο ημερολόγιο, όταν αυτό ξεκινούσε από την εαρινή ισημερία του Μαρτίου.<ref name="septime" /> Άλλες είναι αβέβαιοι. Ο Φεβρουάριος μπορεί να προέρχεται από την εορτή Februa ή το ομώνυμο ''{{Lang|la|februa}}'' («καθαρμοί, εξιλαστήριες προσφορές»), το όνομα του οποίου μπορεί να ήταν [[Σαβίνοι|Sabine]] ή μια αρχαϊκή λέξη για το [[Θείο|sulphur]] <ref>{{Citation|contribution=February, ''n.''|title=OED}}</ref> Ο Απρίλιος μπορεί να σχετίζεται με την [[Ετρούσκοι|ετρουσκική]] θεά Apru ή το ρήμα ''{{Lang|la|aperire}}'' ("ανοίγω") με την έννοια του ανθίζω. Ο Μάιος και ο Ιούνιος μπορεί να τιμούν τη [[Μαία (μυθολογία)|Maia]] <ref>{{Citation|contribution=May, ''n.<sup>2</sup>''|title=OED}}.</ref> και την [[Γιούνο|Juno]] <ref>{{Citation|contribution=June, ''n.''|title=OED}}</ref> ή να προέρχονται από αρχαϊκούς όρους για το "senior" και "junior". Μερικοί [[Κατάλογος Ρωμαίων Αυτοκρατόρων|αυτοκράτορες]] προσπάθησαν να προσθέσουν στο ημερολόγιο το όνομά τους όπως ο Αύγουστος, αλλά χωρίς επιτυχία.

Στα κλασικά λατινικά, οι ημέρες κάθε μήνα συνήθως υπολογίζονταν ως:<ref name="perdedor">{{Harvp|Beck|1838}}.</ref>

<center>
{| class=wikitable
|-
! Hμέρα
! Αρχικοί μήνες<br>31 ημερών<br/><small>{{nobold|Μαρ. Μάι. Ιούλ. Οκτ.}}</small><ref>Oι αρχικοί μήνες των 31 ημερών του Ρωμαϊκού Ημερολογίου ήταν οι Martius, Maius, Quintilius ή Julius, October.</ref>
! Νέοι Ιουλιανοί μήνες<br>31 ηερών<br/><small>{{nobold|Ιαν. Αυγ. Δεκ.}}</small>{{efn|The 31-day months established by the Julian reform were January, Sextilis or August, and December. The other 31-day months of the Julian calendar continued to use the old system, with their Nones on the 7th and Ides on the 15th.}}
! Νέοι Ιουλιανοί μήνες<br>30 ημερών<br/><small>{{nobold|Απρ. Ιούν. Σεπ. Νοε.}}</small>{{efn|The 30-day months established by the Julian reform were April, June, September, and November.}}
! Αρχικοί μήνες<br>29 ημερών<br/><small>{{nobold|Ιαν. Απρ. Ιούν. Αύγ. Σεπ. Νοε. Δεκ.}}</small>{{efn|The 29-day months of the calendar prior to the Julian reform were January, April, June, Sextilis, September, November, and December. After the Julian reform, February could have 29 days during a leap year but it was not reckoned according to this list until late in the imperial period. Instead, the sixth day before the March Kalends was initially treated as lasting for 48 hours.}}
! Φεβρουάριος
|- align=right
! 1
| Kal.
| align=left | '''Καλένδες'''<br>{{right|''Kalendis''}} || Kal. || Kal. || Kal. Feb.
|- align=right
! 2
| a.d. VI Non.
| align=left | 4η ημέρα πριν τις νόνες<br>{{right|''ante diem quartum Nonas''}} || a.d. IV Non. || a.d. IV Non. || a.d. IV Non. Feb.
|- align=right
! 3
| a.d. V Non.
| align=left | 3η ημέρα πριν τις νόνες<br>{{right|''ante diem tertium Nonas''}} || a.d. III Non. || a.d. III Non. || a.d. III Non. Feb.
|- align=right
! 4
| a.d. IV Non.
| align=left | παραμονή των νονών<br>{{right|''Pridie Nonas''}} || Prid. Non. || Prid. Non. || Prid. Non. Feb.
|- align=right
! 5
| a.d. III Non.
| align=left | '''Νόνες'''<br>{{right|''Nonis''}} || Non. || Non. || Non. Feb.
|- align=right
! 6
| Prid. Non.
| align=left | 8η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem octavum Idus''}} || a.d. VIII Eid. || a.d. VIII Eid. || a.d. VIII Eid. Feb.
|- align=right
! 7
| Non.
| align=left | 7η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem septimum Idus''}} || a.d. VII Eid. || a.d. VII Eid. || a.d. VII Eid. Feb.
|- align=right
! 8
| a.d. VIII Eid.
| align=left | 6η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem sextum Idus''}} || a.d. VI Eid. || a.d. VI Eid. || a.d. VI Eid. Feb.
|- align=right
! 9
| a.d. VII Eid.
| align=left | 5η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem quintum Idus''}} || a.d. V Eid. || a.d. V Eid. || a.d. V Eid. Feb.
|- align=right
! 10
| a.d. VI Eid.
| align=left | 4η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem quartum Idus''}} || a.d. IV Eid. || a.d. IV Eid. || a.d. IV Eid. Feb.
|- align=right
! 11
| a.d. V Eid.
| align=left | 3η ημέρα πριν τις ειδούς<br>{{right|''ante diem tertium Idus''}} || a.d. III Eid. || a.d. III Eid. || a.d. III Eid. Feb.
|- align=right
! 12
| a.d. IV Eid.
| align=left | παραμονή των ειδών<br>{{right|''Pridie Idus''}} || Prid. Eid. || Prid. Eid. || Prid. Eid. Feb.
|- align=right
! 13
| a.d. III Eid.
| align=left | '''Eιδοί'''<br>{{right|''Idibus''}} || Eid. || Eid. || Eid. Feb.
|- align=right
! 14
| Prid. Eid.
| align=left | 19η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem undevicesimum Kalendas''}} || {{nowrap|a.d. XVIII Kal.}} || {{nowrap|a.d. XVII Kal.}} || a.d. XVI Kal. Mart.
|- align=right
! 15
| Eid.
| align=left | 18η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem duodevicesimum Kalendas''}} || a.d. XVII Kal. || a.d. XVI Kal. || a.d. XV Kal. Mart.
|- align=right
! 16
| {{nowrap|a.d. XVII Kal.}}
| align=left | 17η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem septimum decimum Kalendas''}} || a.d. XVI Kal. || a.d. XV Kal. || a.d. XIV Kal. Mart.
|- align=right
! 17
| a.d. XVI Kal.
| align=left | 16η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem sextum decimum Kalendas''}} || a.d. XV Kal. || a.d. XIV Kal. || a.d. XIII Kal. Mart.
|- align=right
! 18
| a.d. XV Kal.
| align=left | 15η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem quintum decimum Kalendas''}} || a.d. XIV Kal. || a.d. XIII Kal. || a.d. XII Kal. Mart.
|- align=right
! 19
| a.d. XIV Kal.
| align=left | 14η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem quartum decimum Kalendas''}} || a.d. XIII Kal. || a.d. XII Kal. || a.d. XI Kal. Mart.
|- align=right
! 20
| a.d. XIII Kal.
| align=left | 13η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem tertium decimum Kalendas''}} || a.d. XII Kal. || a.d. XI Kal. || a.d. X Kal. Mart.
|- align=right
! 21
| a.d. XII Kal.
| align=left | 12η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem duodecimum Kalendas''}} || a.d. XI Kal. || a.d. X Kal. || a.d. IX Kal. Mart.
|- align=right
! 22
| a.d. XI Kal.
| align=left | 11η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem undecimum Kalendas''}} || a.d. X Kal. || a.d. IX Kal. || a.d. VIII Kal. Mart.
|- align=right
! 23
| a.d. X Kal.
| align=left | 10η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem decimum Kalendas''}} || a.d. IX Kal. || a.d. VIII Kal. || a.d. VII Kal. Mart.
|- align=right
! 24
| a.d. IX Kal.
| align=left | 9η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem nonum Kalendas''}} || a.d. VIII Kal. || a.d. VII Kal. || {{nowrap|a.d. VI Kal. Mart.{{efn|After the Julian reform, this day was reckoned to last 48 hours during a leap year.}}}}
|- align=right
! 25
| a.d. VIII Kal.
| align=left | 8η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem octavum Kalendas''}} || a.d. VII Kal. || a.d. VI Kal. || a.d. V Kal. Mart.
|- align=right
! 26
| a.d. VII Kal.
| align=left | 7η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem septimum Kalendas''}} || a.d. VI Kal. || a.d. V Kal. || a.d. IV Kal. Mart.
|- align=right
! 27
| a.d. VI Kal.
| align=left | 6η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem sextum Kalendas''}} || a.d. V Kal. || a.d. IV Kal. || a.d. III Kal. Mart.
|- align=right
! 28
| a.d. V Kal.
| align=left | 5η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem quintum Kalendas''}} || a.d. IV Kal. || a.d. III Kal. || Prid. Kal. Mart.
|- align=right
! 29
| a.d. IV Kal.
| align=left | 4η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem quartum Kalendas''}} || a.d. III Kal. || Prid. Kal.
! rowspan=3 |
|- align=right
! 30
| a.d. III Kal.
| align=left | 3η ημέρα πριν τις καλένδες<br>{{right|''ante diem tertium Kalendas''}} || Prid. Kal.
! rowspan=2 |
|- align=right
! 31
| Prid. Kal.
| align=left | παραμονή των καλενδών<br>{{right|''Pridie Kalendas''}}
!
|-
|}
</center>

Οι ημερομηνίες μετά τις ειδούς αριθμούνται από το πόσο απέχουν από τις καλένδες του επόμενου μήνα και εκφράζονται ως τέτοιες. Για παράδειγμα, η 20 Μαρτίου εκφράζεται ως «η 13η ημέρα πριν από τις Καλένδες του Απριλίου» (''{{Lang|la|a.d. XIV Kal. Apr.}}''), χωρίς αναφορά στον ίδιο τον Μάρτιο. Η ημέρα πριν από τις καλένδες, νόνες ή ειδούς εκφραζόταν επίσης συχνά ως "προηγούμενη ημέρα" (''{{Lang|la|postridie}}'') λόγω της ειδικής ιδιότητάς τους ως ιδιαίτερα άτυχων, «μαύρων ημερών».

Η ανώμαλη κατάσταση των νέων μηνών των 31 ημερών σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο ήταν αποτέλεσμα της επιθυμίας του Καίσαρα να αποφύγει να επηρεάσει τις [[Ρωμαϊκές γιορτές|εορτές,]] που ήταν συνδεδεμένες με τις νόνες και τις ειδούς των διαφόρων μηνών. Ωστόσο, επειδή οι 19 τελευταίες ημέρες αριθμούνται από το πόσο απέχουν από τις επόμενες καλένδες, όλες μετατοπίστηκαν κατά μία ή δύο ημέρες λόγω της αλλαγής. Αυτό δημιούργησε σύγχυση σχετικά με ορισμένες επετείους: για παράδειγμα, τα γενέθλια του [[Οκταβιανός Αύγουστος|Αυγούστου]] στις 23 Σεπτεμβρίου ήταν ''{{Lang|la|a.d. VIII Kal. Oct.}}''  στο παλαιό ημερολόγιο, αλλά ''{{Lang|la|a.d. IX Kal. Oct.}}'' στο νέο σύστημα. Η ασάφεια προκάλεσε τη διεξαγωγή τιμητικών εορτών στη μία ή και στις δύο ημέρες.

== Παρεμβολή ==
Το Δημοκρατικό ημερολόγιο είχε μόνο 355 ημέρες, πράγμα που σήμαινε ότι δε θα συγχρονιζόταν γρήγορα με το ηλιακό έτος, μετακυλώντας, για παράδειγμα, αγροτικές εορτές εκτός εποχής. Η ρωμαϊκή λύση σε αυτό το πρόβλημα ήταν να επιμηκύνεται περιοδικά το ημερολόγιο, προσθέτοντας επιπλέον ημέρες ''εντός του'' Φεβρουαρίου. Ο Φεβρουάριος χωρίστηκε σε δύο μέρη, το καθένα με μονό αριθμό ημερών. Το πρώτο μέρος τελείωνε με τα Terminalia στις 23 Φεβρουαρίου (''{{Lang|la|a.d. VII Kal. Mart.}}''), που θεωρήθηκε το τέλος του θρησκευτικού έτους· οι πέντε υπόλοιπες ημέρες ξεκινούν με τη ''Φυγή του βασιλιά'' ([[Regifugium]]) στις 24 (''{{Lang|la|a.d. VI Kal. Mart.}}'') και αποτελούσε το δεύτερο μέρος, ενώ μεταξύ τους παρεμβαλόταν ο ενδιάμεσος μήνας ([[Μercedonius]]). Σε ένα τέτοιο έτος, οι ημέρες μεταξύ των ιδών και του Regifugium μετρούνταν αντίστροφα είτε με τις ενδιάμεσες καλένδες, είτε με τα Terminalia. Οι πρώτες ημέρες του ενδιάμεσου μήνα αριθμούντο από το πόσο πιο πριν ήταν από τις νόνες (5η ημέρα του μήνα) και ειδούς (13η ημέρα του μήνα), με τον τρόπο των άλλων σύντομων μηνών. Οι υπόλοιπες ημέρες του ενδιάμεσου μήνα αριθμούντο από το πόσο πιο πριν ήταν από τις καλένδες του Μαρτίου, έτσι ώστε το τέλος του Μercedonius και το δεύτερο μέρος του Φεβρουαρίου να μην ξεχωρίζουν από τους Ρωμαίους, ο ένας τελείωνε την ''{{Lang|la|a.d. VII Kal. Mart.}}'' και ο άλλος ξεκινούσε επομένη ''{{Lang|la|a.d. VI Kal. Mart.}}'' καιείχαν τις κανονικές εορτές των ημερομηνιών αυτών.

Προφανώς λόγω της σύγχυσης αυτών των αλλαγών ή της αβεβαιότητας ως προς το αν θα διαταχθεί ένας ενδιάμεσος μήνας, οι ημερομηνίες μετά τις ειδούς του Φεβρουαρίου αναφέρονται μερικές φορές στις πηγές να αριθμούνται από το πόσες ημέρες πιο πριν είναι από τα [[Κουιρίνος|Quirinalia]] (17 Φεβ.), τα [[Φεραλία|Feralia]] (1 Φεβ.), ή τα Terminalia (23 Φεβ.)  και όχι τα ενδιάμεσα ή τις καλένδες Μαρτίου.

Ο συγγραφέας του 3ου αιών. Censorinus λέει:<blockquote>Όταν θεωρήθηκε απαραίτητο να προστεθεί (κάθε δύο χρόνια) ένας ενδιάμεσος μήνας 22 ή 23 ημερών, έτσι ώστε το αστικό έτος να αντιστοιχεί στο φυσικό (ηλιακό) έτος, η παρεμβολή αυτή έγινε κατά προτίμηση τον Φεβρουάριο, μεταξύ των Terminalia [23η ] και Regifugium [24η].<ref>Censorinus, ''The Natal Day'', 20.28, tr.</ref></blockquote>Ο συγγραφέας του 5ου αι. Μακρόβιος λέει, ότι οι Ρωμαίοι παρενέβαλαν 22 και 23 ημέρες εναλλάξ στα έτη (''Saturnalia'', 1.13.12) και η παρεμβολή τοποθετήθηκε μετά τις 23 Φεβρουαρίου και πριν από τις υπόλοιπες πέντε ημέρες του Φεβρουαρίου (''Saturnalia'', 1.13.15). Για να αποφευχθεί η νόνες να συμπέσουν με αργία (nundinum), παρεμβαλλόταν μια εμβόλιμη ημέρα «στο μέσο των Τerminalia, όπου μετά τοποθετούσαν τον ενδιάμεσο μήνα». {{Sfnp|Macrobius}}

Αυτό είναι ιστορικά σωστό. Το 167 π.Χ. ο ενδιάμεσος μήνας ([[Mercedonius]]) ξεκίνησε την επομένη της 23ης Φεβρουαρίου <ref>Livy 45.44.3.</ref> και το 170 π.Χ. άρχισε τη δεύτερη ημέρα μετά τις 23 Φεβρουαρίου.<ref>Livy 43.11.13.</ref> Ο [[Μάρκος Τερέντιος Βάρρων|Βάρρο]], που γράφει τον 1ο αι. π.Χ., λέει ότι «ο δωδέκατος μήνας ήταν ο Φεβρουάριος και όταν γίνονται οι παρεμβολές, αφαιρούνται οι πέντε τελευταίες ημέρες αυτού του μήνα».<ref>Varro, ''On the Latin language'', 6.13, tr.</ref> Δεδομένου ότι όλες οι ημέρες μετά την αντίστροφη μέτρηση των Ides of Intercalaris μέχρι τις αρχές Μαρτίου, η Intercalaris είχε είτε 27 ημέρες (συνολικά 377 για το έτος) ή 28 (378 για το έτος).

Υπάρχει μια άλλη θεωρία, που λέει ότι στα ενδιάμεσα έτη ο Φεβρουάριος είχε 23 ή 24 ημέρες και ο ενδιάμεσος (intercalaris) είχε 27. Δεν προσφέρεται ημερομηνία για το Regifugium για χρόνια 378 ημερών. {{Sfnp|Michels|1967}} Ο Μακρόβιος περιγράφει μια περαιτέρω βελτίωση σύμφωνα με την οποία, σε μια περίοδο 8 ετών εντός ενός κύκλου 24 ετών, υπήρχαν μόνο τρία ενδιάμεσα έτη, το καθένα από 377μέρες. Αυτή η βελτίωση επαναφέρει το ημερολόγιο σε ευθυγράμμιση με τις εποχές και υπολογίζει τη μέση διάρκεια του έτους σε 365,25ημέρες άνω των 24χρόνια.

Ο  Μέγιστος Αρχιερέας (Pontifex Maximus) καθόριζε, πότε επρόκειτο να εισαχθεί ένας ενδιάμεσος μήνας. Κατά μέσο όρο, αυτό συνέβη σε εναλλακτικά χρόνια. Το σύστημα ευθυγράμμισης του έτους μέσω των ενδιάμεσων μηνών κατέρρευσε τουλάχιστον δύο φορές: η πρώτη φορά ήταν κατά τη διάρκεια και μετά τον [[Β΄ Καρχηδονιακός Πόλεμος|Β΄ Καρχηδονικό Πόλεμο]]. Οδήγησε στη μεταρρύθμιση του 191 π.Χ. με τον [[Lex Acilia de Intercalando|Ακιλιανός νόμο περί παρεμβολής]], οι λεπτομέρειες του οποίου δεν είναι σαφείς, αλλά φαίνεται, ότι είχε ρυθμίσει με επιτυχία την παρεμβολή για περισσότερο από έναν αιώνα. Η δεύτερη κατάρρευση έγινε στα μέσα του 1ου αιώνα&nbsp;π.Χ. και μπορεί να σχετιζόταν με την ολοένα και πιο χαοτική και αντίπαλη φύση της ρωμαϊκής πολιτικής εκείνης της εποχής. Η θέση του Μεγίστου Αρχιερέα δεν ήταν δουλειά πλήρους απασχόλησης: το κατείχε ένα μέλος της ρωμαϊκής ελίτ, το οποίο θα εμπλεκόταν σχεδόν πάντα στις μηχανορραφίες της ρωμαϊκής πολιτικής. Επειδή η θητεία των εκλεγμένων [[Ρωμαίος άρχοντας|Ρωμαίων αξιωματούχων]] ορίστηκε με όρους ρωμαϊκού ημερολογιακού έτους, ένας Μέγιστος Αρχιερέας θα είχε λόγους να παρατείνει ένα έτος στο οποίο αυτός ή οι σύμμαχοί του ήταν στην εξουσία, ή να συντομεύσει ένα έτος στο οποίο οι πολιτικοί του αντίπαλοι κατείχαν καθήκοντα.

Αν και υπάρχουν πολλές ιστορίες για την ερμηνεία της παρεμβολής, μια περίοδος 22 ή 23 ημερών είναι τα 3/4 του συνοδικού μήνα. Έτσι ο επόμενος μήνας μετά την παρεμβολή μετατοπίζεται προς τα εμπρός: η νέα σελήνη (που θα έπρεπε να συμπίπτει στις καλένδες) θα συμβαίνει στο τρίτο τέταρτο, και η πανσέληνος (που θα έπρεπε να συμπίπτει στις ειδούς) θα συμβαίνει στο πρώτο τέταρτο.

== Έτη ==
[[Αρχείο:Kalender.jpg|δεξιά|μικρογραφία|244x244εσ| Τμήμα [[Κατάλογος Ρωμαίων προξένων|υπατικού καταλόγου]] της αυτοκρατορικής εποχής  <ref>[[Corpus Inscriptionum Latinarum]] I, CIL VI.</ref>.]]
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το μυθικό ημερολόγιο των 10 μηνών της αρχαίας Ρώμης διαρκούσε θεωρητικά 304 ημέρες, αλλά συνήθως το υπόλοιπο του [[Τροπικό έτος|ηλιακού έτους]] ολοκληρωνόταν με ένα μη οργανωμένο χειμερινό χρονικό διάστημα. Το μη επιβεβαιωμένο, αλλά σχεδόν βέβαιο σεληνιακό έτος και το προ-Ιουλιανό αστικό έτος είχαν διάρκεια 354 ή 355 ημερών, με τη διαφορά από το ηλιακό έτος να διορθώνεται λίγο πολύ από έναν ακανόνιστο ενδιάμεσο μήνα. Το [[Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό έτος]] είχε 365 ημέρες, με μια [[29 Φεβρουαρίου|δίσεκτη ημέρα]] που διπλασιαζόταν σε μήκος κάθε τέταρτο χρόνο, σχεδόν ισοδύναμη με το σημερινό [[Γρηγοριανό ημερολόγιο|Γρηγοριανό σύστημα]].

Η [[ημερολογιακή εποχή]] πριν από και επί [[Ρωμαϊκό Βασίλειο|Ρωμαίων βασιλέων]] είναι αβέβαιη, αλλά η χρονολόγηση από το [[Βασιλικό έτος|έτος ανάρρησης]] του βασιλιά ήταν κοινή στην αρχαιότητα. Επί [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|Ρωμαϊκής Δημοκρατίας]], από το 509 π.Χ., τα έτη αριθμούντο συνηθέστερα από τους ([[Ύπατος (Αρχαία Ρώμη)|τακτικούς) υπάτους]].<ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref> Οι [[Ύπατος (Αρχαία Ρώμη)|προσωρινοί]] και επίτιμοι ύπατοι μερικές φορές εκλέγοντο ή διορίζοντο, αλλά δεν χρησιμοποιούντο στη χρονολόγηση.<ref name="matchlock"/> Οι [[Κατάλογος Ρωμαίων προξένων|υπατικοί κατάλογοι]] εμφανίζονται στα [[Fasti|δημόσια ημερολόγια]]. Μετά τη θεσμοθέτηση της [[Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία|Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας]], οι ημερομηνίες με βάση τη θητεία των αυτοκρατόρων έγιναν πιο συνηθισμένες. Μερικοί ιστορικοί της μεταγενέστερης δημοκρατίας και των πρώτων αυτοκρατορικών εποχών χρονολογούν ''από την'' ''ίδρυση της πόλης'' της Ρώμης ({{Lang|la|[[ab urbe condita]]}} ή AVC).<ref name="matchlock"/> Η ημερομηνία που δίνει ο [[Μάρκος Τερέντιος Βάρρων|Βάρρων]] γι' αυτό ήταν το 753 π.Χ., αλλά άλλοι συγγραφείς χρησιμοποιούν διαφορετικές ημερομηνίες, που ποικίλλουν κατά αρκετές δεκαετίες. Τέτοια χρονολόγηση, ωστόσο, δεν ήταν ποτέ ευρέως διαδεδομένη. Όταν η σημασία των υπάτων μειώθηκε, οι περισσότερες ρωμαϊκές χρονολογήσεις ήταν με βάση το έτος του βασιλιά <ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref> ή ακολούθησαν τον [[Ινδικτιών|15ετή]] φορολογικό κύκλο του [[Διοκλητιανός|Διοκλητιανού]] (ινδικτιών, indictio).<ref name="matchlock"/> Όμως αυτοί οι κύκλοι δεν ξεχώριζαν, έτσι το "2ο έτος της ινδίκτου" μπορεί να αναφέρεται σε οποιοδήποτε από τα έτη 313, 328, 343, κ.λπ.<ref name="matchlock"/> Οι [[Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία|Ορθόδοξοι]] υπήκοοι της [[Βυζαντινή Αυτοκρατορία|Βυζαντινής Αυτοκρατορίας]] χρησιμοποίησαν διάφορες χριστιανικές αφετηρίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που [[Anno Martyrum|βασίστηκαν στους διωγμούς του Διοκλητιανού]], στην [[Ενανθρώπηση|ενσάρκωση του Χριστού]] και στην υποτιθέμενη [[Anno Mundi|κτίση του κόσμου]] (το 5508 π.Χ.).

Οι Ρωμαίοι δεν είχαν αρχεία για τα πρώτα ημερολόγιά τους, αλλά -όπως οι σύγχρονοι ιστορικοί- υπέθεσαν, ότι το έτος ξεκινούσε αρχικά τον Μάρτιο με βάση τα ονόματα των μηνών που ακολούθησαν τον Ιούνιο. Ο ύπατος [[Marcus Fulvius Nobilior|M. Φούλβιος Νομπίλιορ]] (υπάτευσε το 189 π.Χ.) έγραψε ένα σχόλιο για το ημερολόγιο στον Ναό του Ηρακλή των Μουσών (Hercules Musarum), που ισχυριζόταν, ότι ο Ιανουάριος είχε ονομαστεί για τον [[Ιανός|Ιανό]], επειδή ο θεός αντιμετώπιζε και τις δύο πλευρές, {{Sfnp|Varro}}  υποδηλώνοντας ότι είχε καθιερωθεί ως πρώτος μήνας. Ωστόσο, συνήθως λέγεται ότι καθιερώθηκε μαζί με τον Φεβρουάριο, του οποίου η φύση και οι εορτές υποδηλώνουν, ότι αρχικά είχε θεωρηθεί ως ο τελευταίος μήνας του έτους. Η θητεία των υπάτων -και συνεπώς η σειρά των ετών υπό τη δημοκρατία- φαίνεται να έχει αλλάξει αρκετές φορές. Τα εγκαίνια της θητείας τους μεταφέρθηκαν τελικά την [[1 Ιανουαρίου|1η Ιανουαρίου]] (''{{Lang|la|Kal. Ian.}}'') το 153 π.Χ., για να επιτρέψει στον [[Quintus Fulvius Nobilior|Κ. Φούλβιο Νομπίλιορ]] να επιτεθεί στη [[Segeda]] στην [[Προϊστορική Ισπανία|Ισπανία]] κατά τη διάρκεια των [[Κελτιβεριανοί πόλεμοι|Κελτο-ιβηρικών Πολέμων]], πριν από τους οποίους ήταν στις [[15 Μαρτίου]] (''{{Lang|la|[[Ides of March|Eid. Mart]].}}''). {{Sfnp|Livy}} Υπάρχει λόγος να πιστεύουμε, ότι η ημερομηνία εγκαινίων ήταν η [[1 Μαΐου]] κατά τον 3ο αι. π.Χ. έως το 222 π.Χ.  και ο [[Τίτος Λίβιος|Τ. Λίβιος]] αναφέρει προηγούμενα εγκαίνια στις 15 Μαΐου (''{{Lang|la|Eid. Mai.}}''), 1 Ιουλίου (''{{Lang|la|Kal. Qui.}}''), 1 Αυγούστου (''{{Lang|la|Kal. Sex.}}''), 1 Οκτωβρίου (''{{Lang|la|Kal. Oct.}}''), και 15 Δεκεμβρίου (''{{Lang|la|Eid. Dec.}}''). {{Sfnp|Livy}}  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> Σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο, το έτος άρχιζε την 1η Ιανουαρίου, αλλά το έτος [[ινδικτιών]]ος ξεκινούσε την 1η Σεπτεμβρίου.

Εκτός από το [[Αιγυπτιακό ημερολόγιο|ξεχωριστό ημερολόγιο της Αιγύπτου]], ορισμένες επαρχίες διατήρησαν τα αρχεία τους χρησιμοποιώντας μια τοπική περίοδο.<ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref> Η [[Επαρχία Αφρικής|Αφρική]] χρονολόγησε τα αρχεία της διαδοχικά από το 39 π.Χ.,<ref name="matchlock">{{Harvp|Mathieson|2003}}.</ref> η [[Ισπάνια|Ισπανία]] από 38 μ.Χ.  Αυτό το σύστημα χρονολόγησης συνεχίστηκε ως η [[ισπανική εποχή]] που χρησιμοποιήθηκε στη [[μεσαιωνική Ισπανία]] . 

== Μετατροπή σε Ιουλιανές ή Γρηγοριανές ημερομηνίες ==
Η συνέχεια των ονομάτων από το Ρωμαϊκό στο [[Γρηγοριανό ημερολόγιο]] μπορεί να οδηγήσει στη λανθασμένη πεποίθηση, ότι οι ρωμαϊκές ημερομηνίες αντιστοιχούν σε Ιουλιανές ή Γρηγοριανές. Στην πραγματικότητα, ο ουσιαστικά πλήρης [[Κατάλογος Ρωμαίων προξένων|κατάλογος των Ρωμαίων υπάτων]] επιτρέπει τη γενική βεβαιότητα για χρόνια πίσω από [[Πτώση της ρωμαϊκής μοναρχίας|την ίδρυση]] της [[Ρωμαϊκή Δημοκρατία|δημοκρατίας]], αλλά η αβεβαιότητα ως προς το τέλος της σεληνιακής χρονολόγησης και η παρατυπία της ρωμαϊκής παρεμβολής σημαίνει, ότι οι ημερομηνίες που μπορούν να επαληθευτούν ανεξάρτητα είναι πάντα εβδομάδες έως μήνες έξω από τη «σωστή» θέση τους. Δύο αστρονομικά γεγονότα που χρονολογούνται από τον [[Τίτος Λίβιος|Λίβιο]] δείχνουν το ένα το ημερολόγιο 4 μήνες εκτός ευθυγράμμισης με την Ιουλιανή ημερομηνία το 190 π.Χ., και το άλλο 2 μήνες εκτός ευθυγράμμισης το 168 π.Χ. Έτσι, «το έτος της υπατείας του [[Σκιπίων ο Αφρικανός|Πόπλιου Κορνήλιου Σκιπίωνα]] Αφρικανού και του [[Publius Licinius Crassus Dives (πρόξενος 205 π.Χ.)|Πόπλιου Λικίνιου Κράσσου]]», που συνήθως αναφέρεται ως «205 π.Χ.», στην πραγματικότητα ξεκίνησε στις 15 Μαρτίου 205 π.Χ. και τελείωσε στις 14 Μαρτίου 204 π.Χ. σύμφωνα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο, αλλά μπορεί να ξεκίνησε ήδη από τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο του 206 π.Χ. λόγω της κακής ευθυγράμμισής του. Ακόμη και μετά την καθιέρωση του [[Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανού ημερολογίου]], τα δίσεκτα έτη δεν εφαρμόστηκαν σωστά από τους Ρωμαίους ιερείς, πράγμα που σημαίνει ότι οι ημερομηνίες απέχουν λίγες μέρες από τη «σωστή» θέση τους, μέχρι μερικές δεκάδες ημερών στη βασιλεία του Αυγούστου.

Λόγω της έλλειψης αρχείων σχετικά με την κατάσταση του ημερολογίου και των παρεμβολών του, οι ιστορικοί έχουν ανακατασκευάσει την αντιστοιχία των ρωμαϊκών ημερομηνιών με τα ισοδύναμα του Ιουλιανού και του Γρηγοριανού από διαφορετικές πηγές. Υπάρχουν λεπτομερείς αναφορές των δεκάδων ημερών, που οδήγησαν στην Ιουλιανή μεταρρύθμιση, ιδιαίτερα οι ομιλίες και οι επιστολές του [[Μάρκος Τύλλιος Κικέρων|Κικέρωνα]] που επιτρέπουν μια ακριβή χρονολόγηση από το 58 π.Χ. περίπου. Οι αργίες ([[Νηδικός κύκλος|nundinae]]) και μερικοί γνωστοί συγχρονισμοί -π.χ. μια ρωμαϊκή ημερομηνία που δίνεται και με το [[αττικό ημερολόγιο]] και την [[Ολυμπιάδα]]- χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία αμφισβητούμενων χρονολογιών από την έναρξη του [[Α΄ Καρχηδονιακός Πόλεμος|Α΄ Καρχηδονιακού Πολέμου]] το 264 π.Χ. Πριν από αυτό, οι ημερομηνίες είναι περίπου γνωστές με βάση ενδείξεις, όπως οι ημερομηνίες [[συγκομιδή]]ς και οι εποχιακές [[Ρωμαϊκές γιορτές|θρησκευτικές εορτές]].

== Δείτε επίσης ==

* [[Κατάλογος ημερολογίων]]
* [[Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό]], [[κοπτικό ημερολόγιο|Αλεξανδρινό]], [[Βυζαντινό ημερολόγιο|Βυζαντινό]] και [[Γρηγοριανό ημερολόγιο]]
* [[Κατάλογος Ρωμαίων προξένων|Κατάλογος Ρωμαίων υπάτων]] και ''[[ab urbe condita]]'' χρονολόγηση
* [[Γενικό Ρωμαϊκό Ημερολόγιο]] της Καθολικής Εκκλησίας
* [[Ρωμαϊκές γιορτές]]
* [[Δεκέμβριος]]

== Σημειώσεις ==
{{Notelist}}

== Βιβλιογραφικές αναφορές ==

=== Αναφορές ===
{{Παραπομπές|30em}}

===Πηγές===
* {{Citation|last=Beck|first=Charles|url=https://books.google.com/books?id=clMQAAAAYAAJ|title=Latin Syntax, Chiefly from the German of C.G. Zumpt|date=1838|place=Boston|publisher=Charles C. Little & James Brown|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uJgQAAAAYAAJ&pg=PA175|contribution=Of the Roman Calendar}}.
* {{Citation|last=Blackburn|first=Bonnie|last2=Leofranc Holford-Strevens|display-authors=1|ref={{harvid|Blackburn & al.|1999}}|title=The Oxford Companion to the Year|publisher=Oxford University Press|place=Oxford|date=1999}}.
* {{Citation|last=Brind'Amour|first=P.|title=Le Calendrier Romain: Recherches Chronologiques|place=Ottawa|date=1983}}. (in French)
* {{Citation|last=Fowler|first=W. Warde|author-link=W. Warde Fowler|title=The Roman Festivals of the Period of the Republic|place=New York|publisher=Macmillan & Co.|date=1899}}
* {{Citation|last=Key|first=Thomas Hewitt|editor-last=William Smith|editor-link=William Smith (antiquarian)|contribution=Calendarium|pages=223–233|chapter-url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Calendarium.html|title=A Dictionary of Greek and Roman Antiquities|date=1875|publisher=John Murray|place=London}}.
* {{Citation|last=Lanfranchi|first=Thibaud|contribution=À Propos de la Carrière de Cn. Flavius|title=Mélanges de l'École Française de Rome: Antiquité|date=3 October 2013|volume=125|number=1|doi=10.4000/mefra.1322|url=http://journals.openedition.org/mefra/1322|chapter-url=http://mefra.revues.org/1322}}. (in French)
* {{Citation|url=http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/Livy01.html|title=The History of Rome, ''Vol. I''|ref={{harvid|Roberts|1905}}|last=Livy|editor-last=Roberts|editor-first=Canon|editor2-last=Ernest Rhys|date=1905|publisher=J.M. Dent & Sons|place=London|series=''Everyman's Library''|author-link=Livy|access-date=2017-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170429112813/http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/Livy01.html|archivedate=2017-04-29}}.
* {{Citation|last=Macrobius|title=Saturnalia|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Macrobius/Saturnalia/1*.html|author-link=Macrobius}}. (in Latin)
* {{Citation|last=Macrobius|title=Saturnalia, ''Vol. I''|editor-last=Kaster|editor-first=Robert A.|series=''Loeb Classical Library'', No. 510|place=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674996496|url=https://www.loebclassics.com/view/macrobius-saturnalia/2011/pb_LCL510.3.xml|date=2011|ref={{harvid|Kaster|2011}}|author-link=Macrobius}}. (in English){{Spaces}}& (in Latin)
* {{Citation|last=Mathieson|first=Ralph W.|title=People, Personal Expression, and Social Relations in Late Antiquity, ''Vol. II''|place=Ann Arbor|publisher=University of Michigan Press|date=2003}}.
* {{Citation|last=Michels|first=Agnes Kirsopp Lake|author-link=Agnes Kirsopp Lake Michels|contribution=The 'Calendar of Numa' and the Pre-Julian Calendar|title=Transactions & Proceedings of the APA, ''Vol. 80''|place=Philadelphia|publisher=American Philological Association|pages=320–346|date=1949}}.
* {{Citation|last=Michels|first=Agnes Kirsopp Lake|author-link=Agnes Kirsopp Lake Michels|title=The Calendar of the Roman Republic|place=Princeton|date=1967|url=https://books.google.com/books?id=FgTWCgAAQBAJ|isbn=9781400849789}}.
* {{Citation|last=Mommsen|first=Theodor|author-link=Theodor Mommsen|title=The History of Rome, ''Vol. I:'' The Period Anterior to the Abolition of the Monarchy|editor-last=Dickson|editor-first=William Purdie|url=https://archive.org/stream/historyrome00dickgoog#page/n6/mode/2up|place=London|publisher=Richard Bentley|date=1864|ref={{harvid|Mommsen & al.|1864}}}}. {{Nowrap|[ [http://www.gutenberg.org/cache/epub/10701/pg10701-images.html 1] ]}}
* {{Citation|last=Ovid|title=Fastorum Libri VI|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/8738|author-link=Ovid}}. (in Latin)
* {{Citation|last=Ovid|title=On the Roman Calendar|url=http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Fastihome.htm|date=2004|editor-last=Kline|editor-first=Anthony S.|ref={{harvid|Kline|2004}}|publisher=Poetry in Translation|author-link=Ovid}}.
* {{Citation|title=Oxford English Dictionary|place=Oxford|publisher=Oxford University Press}}.
* {{Citation|last=Pliny|title=Historia Naturalis|author-link=Pliny the Elder}}. (in Latin)
* {{Citation|last=Plutarch|title=''Βίοι Παράλληλοι [''Bíoi Parállēloi, Parallel Lives'']''|author-link=Plutarch}}. (in Ancient Greek)
* {{Citation|last=Plutarch|editor-last=Perrin|editor-first=Bernadotte|chapter-url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Numa*.html|contribution=The Life of Numa|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/home.html|title=The Parallel Lives, ''Vol. I''|date=1914|publisher=Harvard University Press|place=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]|series=Loeb Classical Library|ref={{harvid|Perrin|1914}}|author-link=Plutarch}}.
* {{Citation|last=Rotondi|first=Giovanni|title=Leges Publicae Populi Romani|place=Milan|publisher=Società Editrice Libraria|date=1912}}. (in Latin)
* {{Citation|last=Rüpke|first=Jörg|author-link=Jörg Rüpke|title=The Roman Calendar from Numa to Constantine: Time, History, and the Fasti|editor-first=D.M.B.|editor-last=Richardson|publisher=Wiley|date=2011|isbn=978-0-470-65508-5|url=https://books.google.com/books?id=pThna2LDwDsC}}.
* {{Citation|last=Scullard|first=Howard Hayes|author-link=Howard Hayes Scullard|title=Festivals and Ceremonies of the Roman Republic|publisher=Cornell University Press|date=1981|place=[[Ithaca, New York|Ithaca]]}}.
* {{Citation|last=Smyth|first=Herbert Weir|title=A Greek Grammar for Colleges|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0007%3Apart%3D1%3Achapter%3D1%3Asection%3D1|publisher=American Book Co.|place=New York|date=1920}}.
* {{Citation|first=Temple|last=Stanyan|title=Grecian History|url=https://archive.org/details/grecianhistoryf00stangoog|place=London|publisher=J. & R. Tonson|date=1707}}.

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{commonscat}}
* [http://www.instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/chron/roman/chron_rom_intro_fr.htm Η ανακατασκευή του Chris Bennett των πρώιμων ρωμαϊκών ημερομηνιών] με βάση το Ιουλιανό ημερολόγιο
* [http://webexhibits.org/calendars/calendar-roman.html Πρώιμο Ρωμαϊκό Ημερολόγιο – Ιστορία] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320193755/http://www.webexhibits.org/calendars/calendar-roman.html |date=2013-03-20 }}
* [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/romancalendar.html James Grout: ''The Roman Calendar'', μέρος της Encyclopædia Romana]
* [http://www.latin.org/datecalculator.php Roman Date Calculator] The North American Institute of Living Latin Studies
* "Theological commentary on the daily Gospel Reading". Apostolic Movement (Roman Catholic Church) (in English, French, and Spanish).

{{Θέματα Αρχαίας Ρώμης}}
{{Authority control}}

[[Κατηγορία:Ρωμαϊκός πολιτισμός]]
[[Κατηγορία:Ημερολόγια]]
[[Κατηγορία:Ρωμαϊκό ημερολόγιο]]